Proje Yöntemi


YÖNTEM:

Eğitsel yazılım oluşturma işi çok disiplinli bir yaklaşım ve çalışma grubu gerektirmektedir. Bu nedenle işi uygulamaya koyan eğitsel yazılım senaristleri, eğitimci, yazılımcı, tasarımcı ve test uzmanlarıyla çalışmanın yanında, bilişim alt yapı ve ağ uzmanları ve araştırmacılarla da çalışılması zorunludur. Bunların projede yapılmasında temelde Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi bölümü ile Fen ve Matematik Alanları Eğitimi bölümü elemanlarından oluşan proje ekip üyeleri işbirliği yapıyor olacak olup, grafikerlik hizmetleri ve video çekimleri için Grafik Tasarımı ve Görsel Sanatlar bölümlerinden (Mimar Sinan GSÜ) yüksek lisans öğrencileriyle çalışılacaktır. Tasarım, alfa test ve uygulamaların yapılması aşamalarında üniteleri öğretmiş öğretmenlerden de yardım alınacaktır. Temelde tasarım, alfa-test, düzeltme, entegrasyon ve uygulama işlemlerini kapsayan e-malzeme geliştirmenin çok boyutluluğunun farkında olan proje ekibi her aşamada ortaya çıkabilecek sorunları bertaraf etmek için yaptığı çalışmaları “danışman” konumundaki bir meslekdaşla (Dr. Emine Adadan) ve öğretmenlerle paylaşarak dönüt alacaktır. Danışma olarak seçilen akademisyenin önceki çalışmaları ve araştırma alanı fen öğreniminde çoklu temsillerin işe koşulması olduğundan öğrenme düzenekleri tasarlama ve bunların hayata geçirilmesi aşamalarında araştırmacılardan bağımsız bir göz olarak nesnel katkıları olacaktır.

Proje kapsamında gerçekleştirilecek yazılımların öğrenmeye katkısı olabilecek senaryoların yaratılması, programlanması, revizyonu ve test edilmesi amacıyla yapılacak olan işler aşağıdaki gibidir:

• İşbirlikli öğrenme ve tartışma platformu (web forum) tasarımı

• Öğrenme etkinlikleri barındırma ve sunma platformu tasarımı

• Öğrenme etkinlik senaryolarının oluşturulması

• İşbirlikli öğrenme ve tartışma platformu (web forum) programlanması

• Öğrenme etkinlikleri barındırma ve sunma platformu programlanması

•Birinci dönemde çalışılan öğrenme etkinlik senaryolarının ürüne dönüştürülmesi (videolar, görsel temsiller, benzeşimler, canlandırmalar, soyut/sembolik gösterimler, seslendirmeler)

•Başarı testlerinin (paralel ön ve son test) hazırlanması

• Diğer Testlerin hazırlanması/Düzenlenmesi

• İşbirlikli öğrenme ve tartışma platformu (web forum) alfa test

• Öğrenme etkinlikleri barındırma ve sunma platformu alfa test

•Dönemde çalışılan öğrenme etkinlik materyallerinin (videolar, görsel temsiller, benzeşimler, canlandırmalar, soyut/sembolik gösterimler, seslendirmeler) alfa testi

•Düzeltmeler

•Platformların biraraya getirilmesi ve I. dönemde çalışılan öğrenme materyallerinin platformlara yerleştirilmesi

• Uygulamalar (Sınıf ortamında değişik senaryolarda kullanım) ve test uygulama

• Dönem uygulamalarından elde edilen verilerin işlenmesi, analizi ve raporlama

• İkinci dönemde çalışılan öğrenme etkinlik senaryolarının ürüne dönüştürülmesi (videolar, görsel temsiller, benzeşimler, canlandırmalar, soyut/sembolik gösterimler, seslendirmeler)

•İkinci dönemde çalışılan öğrenme etkinlik materyallerinin (videolar, görsel temsiller, benzeşimler, canlandırmalar, soyut/sembolik gösterimler, seslendirmeler) alfa testi

• Düzeltmeler

• Platformların biraraya getirilmesi ve ikinci dönem öğrenme materyallerinin platformlara yerleştirilmesi

• Uygulamalar (Sınıf ortamında değişik senaryolarda kullanım) ve test uygulama

• Tüm verilerin işlenmesi, analizi ve raporlama

 

Proje farklı aşamalardan oluşan dört temel süreç üzerine oturmaktadır.

  • WebFen ortamının tasarımı
    1. isbirlikli ögrenme ve tartısma platformu (web forum) tasarımı
    2. ögrenme etkinlikleri barındırma ve sunma platformu tasarımı
    3. ögrenme etkinlik senaryolarının oluşturulması
  • WebFen ortamının programlanması
    1. isbirlikli ögrenme ve tartısma platformu (web forum) programlanması
    2. ögrenme etkinlikleri barındırma ve sunma platformu programlanması
    3. ögrenme etkinlik senaryolarının ürüne dönüştürülmesi
    4. platformların biraraya getirilmesi ve ögrenme materyallerinin platformlara yerlestirilmesi
    • WebFen ortamı alfa testleri
      1. isbirlikli ögrenme ve tartısma platformu (web forum) alfa testi
      2. ögrenme etkinlikleri barındırma ve sunma platformu alfa testi
      3. ögrenme etkinlik materyallerinin (videolar, görsel temsiller, benzesimler, canlandırmalar...) alfa testi
    • WebFen ortamının uygulanması ve değerlendirilmesi

    Projede temel veri toplama süreçleri (küçük ölçekli alfa testleri dışında) WebFen ortamının uygulanması ve değerlendirilmesi aşamasında gerçekleştirilecektir.

    WebFen Ortamı: Tasarım ve Programlama

    Tasarlanacak sistemin temel öğelerinin aşağıdakiler olması planlanmaktadır (Öğeler arası genel ilişkiler çizelgede verilmiştir) ancak bu öğelerin daha ayrıntılı çerçevesi proje başlangıcında belirlenecektir (bu öğelerin kapsamı ve bu öğelere ek olarak tasarlanıp oluşturulacak öğeler kastedilmektedir):

    1. Öğrencilerin çıkarım (argümantasyon) süreci bağlamında veya öğretmenlerin (bu çalışmada araştırmacıların) belirleyeceği bağlamda sunulan çerçeve sorularının yanıtlarının öğrenciler tarafından tartışılarak oluşturulabileceği bir tartışma ortamı (web forum) ve bu forumu ve diğer öğrenme düzeneklerinde kullanılabilecek bir e-mesajlaşma ortamı. Bu öğrenme senaryolarında tasarlanması planlanan web tabanlı tartışma ortamı, öğrenciler arası tartışmaların tamamen web üzerinden (birbirlerinden uzakta) olacağı anlamına gelmemektedir. Geleneksel yüzyüze tartışmaların kayıt altına alınması ve öğrencilerin tez, anti-tez veya her türlü yanıtına hem öğrencilerin hem de öğretmenlerin kolayca ulaşıp bunları yeni argümantastonlarda ya da diğer öğrenme etkinliklerinde kullanabilmelerini daha mümkün kılmak amacıyla bu ortamın inşası planlanmaktadır. Web forumun bir öğrenme ortamı içindeki yeri ve rolü öğretmenin (bu çalışmada temel olarak araştırmacıların) belirleyeceği şekilde olacaktır ve web foruma ulaşım sistem yöneticisi (araştırma sonrasında yetkilendirilen öğretmenlerin) kontrolü altında genel sisteme kayıtlı kullanıcılara verilecektir. Benzer olarak öğrenciler arası çevrimiçi iletişim için ayrıca bir e-mesajlaşma platformu da inşa edilecektir. Web forum ve e-mesajlaşma arayüzünün programlanması için Adobe Fireworks, Dreamveawer ve Flash platformları, forum arka motoru için MS .NET ve veri tabanı için MS SQL veri tabanı platformu kullanılacaktır.

    2. Tüm sistemin iki ana kullanıcısı olup bunlar öğrenci ve öğretmenlerdir. Her iki kullanıcı grubu için (ve 3. maddede verilen öğrenme içerik tablosu) veri tabanı tabloları ilişkilendirilerek kurulacaktır (öğrenci grupları ya da bir öğrenci bir öğretmenle çalışabileceği gibi kendi gruplarını oluşturarak da hazır ders düzenekleri üzerinden çalışabilirler). Bu veritabanlarının inşasında da MS SQL veri tabanı ve tüm sistemle bunların veri alışverişinin programlanması MS .NET ile yapılacaktır. Sistem yönetimi ve öğrenci (grup lideri gibi) ve öğretmen yetkilendirme arayüzü öğretmen veri tabanının bir uzantısı olarak ayrı bir arayüzde yapılacaktır.

    3. Öğrenme içerik veri tabanı ikinci maddede verilen veri tabanının üçüncü ana tablosu olacaktır. Bu veri tabanı tablosunda öğrenme üniteleri için hazırlanmış metinsel/sözel, sembolik/soyut, somut/video ve resimsel/grafiksel/mikroskopik temsillerle içerik örüntüleri, sorular, oyunlar ve tartışma kayıt dosyaları bulunacaktır. Bu içerik öğeleri müfredattaki kazanımlarla ilişkilendirilerek veri tabanında tutulacaktır. Buraya eklenecek öğeler herhangi bir içerik düzenleme/programlama platformunda oluşturulabilir. Bu araştırma önerisi kapsamında ilgili öğelerin inşasında temelde Adobe Photoshop, Fireworks, Premier (video ve ses için), Dreamveawer ve Flash platformları kullanılacaktır. Forum/tartışma kayıtları, öğrencilerin web forum kayıt dosyalarından oluşacaktır. Bu veri tabanı tablosunun inşasında da MS SQL veri tabanı ve tüm sistemle veri alışverişinin programlanması MS .NET ile yapılacaktır. 2. maddedeki veritabanı tabloları ve bu veritabanı tablosu sistem mimarisi çizelgesinde “büyük resmin” anlaşılmasını kolaylaştırmak için ayrı veri tabanları olarak gösterilmiştir.

    4. Sistemin dördüncü ana öğesi, “Etkinlik düzenleme ortamı (FenBilgisi Yazarlık Ortamı)”dır. Bu ortam argümantasyon sürecini oluşturmak ve bu süreçte gerekli içerik öğelerinin ekranda düzenlenmesi, bunların öğrenciyle etkileşim için sunum sırası ve kullanılacak ekran öğeleri arasındaki ilişkilerin düzenleneceği ortamdır. Yukarıda sözü edilen veritabanlarını kaynak olarak kullanacaktır. Genel olarak Fen Bilgisi öğrenimini sağlamaya dönük bir yazarlık sistemi özelliklerine sahip olacak olup, özelde Madde konularına özgü argümantasyonu sağlamaya dönük pedagojik öğelere sahip olacaktır. Bu çalışmada etkinlik ortamları ”gözlem odası”, sinema salonu”, “uzman odası”. “toplantı salonu” ve “yarışma odası” gibi etkinlik alanlarını kapsamaktadır. Öğrencilerin etkinlik alanlarından topladıkları kanıtları “toplantı salonu”nda” tartıştıktan sonra bunları pekiştirecekleri ve edim düzeyleri hakkında bilgi edinebilecekleri “yarışma programı”na (oyun) katılmaları tasarlanmaktadır. Ancak bu etkinlik ortamlarının tür ve çerçevesi önerinin etkinlik tasarım sürecinde değişebilecektir. Bu ortamın arayüzünün programlanması için Adobe Fireworks, Dreamveawer ve Flash platformları ve MS .NET platformu kullanılacaktır.

    5. Sistemin dördüncü ana öğesi, “Öğrenme etkinlikleri barındırma ve sunma platformu”dur. Bu platform etkinlik düzenleme ortamında belirlenen öğrenme düzeneklerinin seçili gruplar için saklanması (veri tabanında imlenmesi) ve öğrencilere sunulması amacıyla kullanılacak bir arayüzdür. Bu arayüzün programlanması için de Adobe Fireworks, Dreamveawer ve Flash platformları ve MS .NET platformu kullanılacaktır.

    6. Yukarıda verilen tüm sistem öğelerinin yönetimi için ayrıca bir arayüz hazırlanıp programlanacak olup, bu arayüzün programlanması için de Adobe Fireworks, Dreamveawer ve Flash platformları ve MS .NET platformu kullanılacaktır.

    Kullanılacak Programlama Dilleri ve Platformları:

    Öğrenme etkinliklerine temel teşkil edecek olan öğelerden canlandırma (animasyon), benzeşim (simulasyon), statik görseller ile bunlarla birlikte kullanılacak metin ve semboller Adobe Flash CS4 platformunda (görsellerin niteliğinin artırılması için Photoshop ve Fireworks da işe koşulacaktır) geliştirilecektir. Bunların ilişkilendirilmesi ve arayüzlerin kontrolü için Flash ActionScript 3.0 kullanılacaktır. ActionScript bir yazarlık ortamı olan Flash platformundaki programlama dilidir ve Flash içindeki nesne ve olguların yönlendirilmesinde Flash platformunun tercih ettiği kodlar setidir. Ağ ortamına konulan malzemenin ilişkilendirilmesinde HTML ve Javascript dilleri kullanılacaktır. Sisteme ait veritabanlarının sistemin diğer öğeleriyle iletişiminin sağlanmasında ve bütün sistem öğelerinin entegrasyonunda çoğu web uygulamalarının ve web servislerinin uygulandığı Microsoft Asp.net (MS.NET) platformundan faydalanılacaktır. Asp.net uygulamalarıyla birlikte Visual Studio.net 'te desteklenen C# ve Visual Basic dilleri kullanılacaktır. “Resim ve hiper metin bağlantı oluşturmadan öğrencilerin ürettiği argümanları metin olarak veritabanında saklamaya” veya “bir benzeşim oluşturmadan bu benzeşimlerdeki görevlere öğrencilerin verdiği yanıtları bir arada tutmaya” kadar geniş bir yelpazadeki işlerin ağ ortamını dikkate alarak programlamak pratik farklı platformları ve programlama dilleri gerektirmektedir.

    WebFen temel öğeleri ve öğeler arası genel ilişkiler

     

    WebFen Ortamı: Uygulanma ve Değerlendirme Süreci

    Çalışmanın Evren ve Örneklemi

    Çalışmanın evreni yazılımların hedeflemiş olduğu Türkiyedeki tüm İlköğretim 6., 7. ve 8. sınıf öğrencileridir Bu sınıflarda yaklaşık 3 milyon öğrenci öğrenim görmektedir. Deneysel türde bir çalışma olacağından ve öğrencilerin tümüyle değerlendirme çalışması yapmak olası olmadığından, ulaşılabilirlik ve olanaklılık özellikleri dikkate alınarak İstanbul ilinden iki ayrı ilköğretim okuluyla görüşmeler yapılmış ve bu iki okulun çalışma örneklemini oluşturmasına karar verilmiştir. Her bir okuldaki 3 düzeydeki sınıf için üçer sınıf öğrenci örneklemi oluşturacaktır. Her iki okulda da sınıflarda yaklaşık 30 öğrenci bulunmaktadır. Bu çerçevede çalışmada öngörülen örneklem dağılım ve yaklaşık öğrenci sayıları aşağıdaki tabloda (Tablo 1) belirtilmiştir.

    Tablo 1. Örneklemin okullara dağılımı

     

     

    Yaklaşık öğrenci sayıları

    Okul A

     

    6. sınıf

    7. sınıf

    8. sınıf

     

    Sınıf A

    30

    30

    30

     

    Sınıf B

    30

    30

    30

     

    Sınıf C

    30

    30

    30

    Okul B

     

     

     

     

     

    Sınıf A

    30

    30

    30

     

    Sınıf B

    30

    30

    30

     

    Sınıf C

    30

    30

    30

    Toplam

     

    180

    180

    180

     

    Bu çerçevede çalışmaya her sınıf seviyesinden yaklaşık 180 öğrenci olmak üzere yaklaşık 540 öğrencinin katılması düşünülmektedir. Aynı düzeydeki farklı sınıflarda gerçekleştirilecek öğrenme süreçlerinin aynı öğretmen tarafından yürütülmesi beklenmektedir.

    Verilerin Toplanması ve Çözümlenmesi

    Geliştirilecek yazılımlar öğretmenler ve uzman kontrollerinden geçirildikten sonra, her bir yazılım setinin iki farklı kullanış biçiminde (öğrencilerin bireysel olarak kullanımı ve öğretmen kılavuz ve gözetiminde kullanım) öğrenmeye katkısını test etmek üzere deney grubu olarak tespit edilen gruplara uygulanacaktır. Yazılımlar uygulanmadan önce ve uygulamadan sonra birbirine paralel ön ve son-testler uygulanarak öğrencilerin yazılımlardan kazanımı ölçülecektir. Sözkonusu kazanımların mevcut derslerin işleyişindeki kazanımlardan farklı olup olmadığını belirlemek üzere bir de her sınıf için kontrol grubu tespit edilecek, aynı testler ilgili gruba da uygulanarak elde edilen verilerin karşılaştırılması yapılacaktır (aşağıda sunulan tablodaki türde bir desen planlanmaktadır).

     

    Grup

    Yaklaşık öğrenci sayıları

    Okul A

     

    6. sınıf

    7. sınıf

    8. sınıf

     

    Bireysel (yönlendirmesiz)

    30

    30

    30

     

    Kılavuz+ Yönlendirme

    30

    30

    30

     

    Kontrol

    30

    30

    30

    Okul B

     

     

     

     

     

    Bireysel (yönlendirmesiz)

    30

    30

    30

     

    Kılavuz+ Yönlendirme

    30

    30

    30

     

    Kontrol

    30

    30

    30

    Toplam

     

    180

    180

    180

     

    Deney grubu öğrencilerine ve öğretmenlere ayrıca yazılımların kullanışlılığını ölçmek üzere kullanışlılık anketleri, yazılımları çalışmalarını müteakip verilecektir. Elde edilen verilerin çözümlenmesinde bir anlamlılık düzeyi tespit edilecek, verilerin gösterdiği istatistiksel dağılım incelenecek ve grupların kazanımlarının karşılaştırılmasında kullanılacak testler (parametrik veya non-parametrik) ona gore belirlenerek istatistiksel testler yapılacaktır. Kullanışlılık (bir örnek için Ek-4 e bakınız) anketlerinden elde edilen veriler betimsel olarak değerlendirilecek ve öğrencilerce ve öğretmenlerce benimsenmeyen öğe ve özelliklerin revizyonuna gidilmek üzere veri elde edilecektir. Yazılım setlerinin öğrenci başarısına katkıları gruplara (A1_ÖN_Başarı_TESTİ – A1_SON_Başarı_TESTİ gibi) uygulanan ön ve son-test formatındaki başarı testleri arasındaki istatistiksel farklara (((A1_ÖN_ Başarı_TESTİ – A1_SON_Başarı_TESTİ) – (K1_ÖN_Başarı_TESTİ – K1_SON_Başarı_TESTİ) gibi) göre tespit edilecek olup, gruplar/yöntemler arası farklılıklar da ayrıca çalışılacaktır.

    WebFen ortamını değerlendirirken ön test ve son test verilerine ek olarak öğrencilerin süreç içinde gösterdikleri edim düzeyi (WebFen ortamında yer alan farklı etkinlikler sırasında kaydedilen öğrenci yanıtlarını kapsayan veriler) de dikkate alınacaktır. Ayrıca her sınıftan son testlerin sonuçlarına göre seçilecek az sayıda öğrenci ile yarı yapılandırılmış mülakatlar yapılacaktır. Bu mülakatlarda kavramsal anlama düzeyi ve bilimsel düşünme düzeyinin belirlenmesinde kullanılan son test maddeleri esas alınacak ve öğrencilerden alınan cevaplara ilişkin daha ayrıntılı açıklamalar istenecektir.

    Veri toplama ve çözümleme süreçleri “amaçlar” bölümünde belirtilen temel sorular ve alt problemler çerçevesinde gerçekleştirilecektir. Değerlendirme süreci üç temel soruya cevap vermek üzere tasarlanmıştır:

    • WebFen öğrenme ortamı “Fen ve Teknoloji Dersi“ 6., 7. ve 8. sınıf programlarında “Madde ve Değişim” öğrenme alanında yer alan kavramlara ilişkin yeterliliklerin gerçekleşmesine ne ölçüde katkıda bulunmaktadır?
    • WebFen öğrenme ortamı “Fen ve Teknoloji Dersi“6., 7. ve 8. sınıf programlarında “Madde ve Değişim” öğrenme alanında yer alan kavramlara ilişkin kavrama yanılgılarının ortadan kaldırılmasına ne ölçüde katkıda bulunmaktadır?
    • WebFen öğrenme ortamı öğrencilerin bilimsel düşünme becerilerinin gelişmesine ne ölçüde katkıda bulunmaktadır?

    Bu sorular çerçevesinde gerçekleştirilecek veri toplama süreçleri aşağıdaki tabloda belirtilmektedir.

     
    Ön Ölçümler

     
    Uygulama

     
    Son Ölçümler

    Testler

     
    WebFen Uygulama

    Testler

    Mülakatlar

    Kavram Testleri
    (Kavramsal Anlama)

    Kavram Testleri
    (Kavramsal Anlama)

    Kavramsal Anlama

    Bilimsel Düşünme Testi

    Bilimsel Düşünme Testi

    Bilimsel Düşünme

     

    Süreç Ölçümleri

     

    Görüş ve Öneriler

     

    WebFen etkinlikleri sırasında yapılan kayıtlar

     

     

     

    Değerlendirme sürecinde ayrıca WebFen kapsamında yer alan farklı bileşkeler (kapsanan üniteler, konular veya etkinlik alanları) ve bu bileşkeler arasındaki etkileşimler de incelenecektir. Bu çerçevede dikkate alınan alt problemlere ilişkin veri toplama ve çözümleme süreçleri de aşağıda belirtilmektedir.

    WebFen’in hangi bileşkeleri daha sıklıkla kullanılıyor? Kullanım sıklığını belirleyen faktörler nelerdir? Kullanım sıklığı öğrenci kazanımlarını ne ölçüde açıklamaktadır?

    Bu sorunun analizinde WebFen etkinlikleri sırasında yapılan kayıtlar dikkate alınacak ve öğrencilerin en sık kullandıkları etkinlik türü/alanları ile, konu alanı, konu kazanımları, öğrenci başarısı ve öğrenci kazanımları (kavramsal gelişim ve bilimsel düşünme gelişimi) arasındaki bağlantılar analiz edilecektir. Bu analizde “en sık kullanılan etkinlik türü/alanı”n ölçümü “nominal”düzeydedir. Diğer değişkenin de “nominal” ve “ordinal” düzeyde saptandığı (örneğin konu alanı) durumlarda çözümlemede betimsel istatistiksel yöntemler ve kalitatif çözümlemeler, diğer değişkenin “ordinal” düzeyde (örneğin öğrenci başarısı, kavramsal gelişim) ölçüldüğü durumlarda ise ANOVA vb. yordamlı istatistiksel yöntemler kullanılacaktır.

    WebFen’in hangi bileşkeleri daha kolay kullanılıyor? Kullanım kolaylığını belirleyen faktörler nelerdir? Kullanım kolaylığının öğrenci kazanımlarını ne ölçüde açıklamaktadır?

    Bu sorunun analizinde kullanışlılık anketleri dikkate alınacak ve öğrencilerin en kolay kullandıkları etkinlik türü/alanları ile, konu alanı, konu kazanımları, öğrenci başarısı ve öğrenci kazanımları (kavramsal gelişim ve bilimsel düşünme gelişimi) arasındaki ilişkiler analiz edilecektir. Bu sorunun incelenmesinde “kullanım kolaylığı düzeyi”ni (kullanışlılık anket sonuçlarını)) esas alan ilişki analizlerinde korelasyon tekniği kullanılacaktır. Ancak, “en kolay kullanılan etkinlik alanı/türü”nü esas alan incelemelerde kullanılacak analiz yöntemi bir önceki soruda (en sık kullanılan etkinlik türü/alanı) dikkate alınan ölçütler çerçevesinde berlirlenecektir.

    WebFen’de yer alan bileşkeler hangi öğrenciler üzerinde daha etkili? Bileşkelerin etkinliği ve bireysel farklılıklar arasında bir ilişki var mı?

    Bu soruda farklı başarı düzeylerindeki (fen notları çerççevesinde fen dersindeki başarı düzeyleri) öğrencilerin farklı etkinlik alan/türlerinde gösterdikleri edim düzeyi arasındaki ilişki sorgulanmakatdır. Öğrencilerin farklı etkinlik alan/türlerinde gösterdikleri edim düzeyi WebFen etkinlikleri sırasında yapılan kayıtlara dayandırılarak saptanan “yanıt sayısı”, “”hata sayısı” ve “etkinlik puanı” ile saptanacaktır. İlişki analizinde korelasyon tekniği kullanılacaktır. Etkinliklerdeki edim düzeyi ve bireysel farklılıklara bağlı olarak açıklanmasında ayrıca tek yönlü varyans analizi (ANOVA) de kullanılacaktır.

    WebFen’de yer alan bileşkeler hangi kazanımların gelişiminde daha etkili? Bileşkelerin etkinliği ve farklı kazanımlar arasında bir ilişki var mı?

    WebFen’de yer alan bileşkelerin hangi kazanımların gelişiminde daha etkili olduğuna ilişkin sorunun analizinde öğrencilerin farklı etkinlik alan/türlerinde gösterdikleri edim düzeyi ile kazanımları (kavramsal gelişim ve bilimsel düşünmenin gelişimini gösteren ön test son test farkları) arasındaki ilişki korelasyon tekniği ile sorgulanacaktır.

    Kullanıcıların WebFen’de yer alan destek, yönlendirme, paylaşım ve etkileşim olanaklarına ilişkin görüş ve önerileri nelerdir?

    Kullanıcıların WebFen’de yer alan etkinlik alan ve türlerine (statik-dinamik görseller, gözlem, deney ve oyunlar) ilişkin görüş ve önerileri nelerdir?

    Her iki soru için de kullanıcıların WebFen’de yer alan destek, yönlendirme, paylaşım, etkileşim olanaklarına ve farklı etkinlik alan ve türlerine ilişkin görüş ve önerileri mülakat sonuçları dikkate alınarak saptanacaktır. Çözümlemede betimsel istatistiksel yöntemler kullanılacaktır. Burada “kullanıcı” grubunu WebFen’le çalışan öğrenciler ve öğrenme ortamınında bulunan öğretmenler oluşturmaktadır.

    WebFen’in esnekliğinden yararlanılarak tasarlanan farklı öğrenme ortamları öğrenci kazanımlarını ne yönde etkiliyor?

    WebFen’in esnekliğinden yararlanılarak tasarlanan farklı öğrenme ortamları öğrenci kazanımlarını ne yönde etkilediğini incelemek amacıyla etkinliklerin farklı sıralamalarla tamamlandığı (yönergeli) ortamlar ve bireysel (yönergesiz) çalışılan öğrenme ortamlarının öğrenci kazanımları üzerindeki etkileri karşılaştırılacaktır. Karşılaştırmalarda gruplararasındaki kazanım farkları ANCOVA (kovaryans analizi) tekniği ile belirlenecektir.

    Ölçme Araçları

    WebFen ortamının öğrenci kazanımları üzerindeki etkisini belirlemeye yönelik inceleme yarı deneysel yönteme dayandırılacaktır. Araştırmanın bağımsız değişkenini WebFen ortamı kullanılarak verilen öğrenme süreci oluşturmaktadır. Bağımlı değişkenleri ise 1) kavramsal anlama düzeyi ve 2) bilimsel düşünme düzeyi oluşturmaktadır.

    “Kavramsal Anlama Düzeyi” her ünite için hazırlanacak ve farklı kavramlar için alt testlerden oluşan temel “kavram test”lerinden oluşacaktır. “Bilimsel Düşünme Düzeyi”nin saptanmasında ise “eleştirel düşünce becerileri” ve “argumantasyon becerileri”ni kapsayan iki alt testten oluşan “Bilimsel Düşünme Testi” kullanılacaktır. Bu ölçme araçlarının özelliklerine ilişkin açıklamalar aşağıda verilmektedir.

    Bu projede öğrencilerin seçilmiş beş Fen Bilgisi öğrenme ünitesine ait içerikteki kavramsal bilgileri tam öğrenmeleri ve kavramsal bilgilerle bilimsel çıkarımlarda bulunmaları hedeflenmektedir. Bu nedenle öğrencilere uygulanacak başarı testleri kavramsal bilgilere dönük olacaktır: Ünitelerdeki kavramlar ve bunlara ait özellikler nitel düşünme (qualitative thinking) bağlamında ele alınacak olduğundan kavramsal anlama testi başarı testiyle eş anlamlı kullanılmaktadır.

    Kavram Testleri

    Araştırmada WebFen ortamının içeriğine paralel olarak 5 adet kavram testi geliştirilecektir. Her bir test ilişkili ünitede yer alan kavramları içerecek şekilde geliştirilen alt testlerden oluşacaktır. Tüm testlerde çoktan seçmeli ve açık uçlu maddeler kullanılacaktır. Bu çerçevede oluşturulacak kavram testleri (ve alt test içerikleri) aşağıda sıralanmıştır.

    “Maddenin Tanecikli Yapısı” Kavram Testi: “Maddenin tanecikli yapısı”na ilişkin kavramsal anlama düzeyini belirlemek amacıyla hazırlanan testte aşağıdaki kavramlar yer alacaktır.

    • Atomlar
    • Elementler - Bileşikler – Moleküller
    • Fiziksel Değişim ve Kimyasal Değişim
    • Maddenin Halleri

    Bu test İlköğretim “Fen ve Teknoloji Dersi” 6. sınıf müfredatında (3. ünitede) yer alan kazanımlar dikkate alınarak geliştirilecektir.

    “Madde ve Isı” Kavram Testi: “Maddeler arası ısı aktarımı ve maddenin tanecikli yapısı arasındaki ilişki” çerçevesinde ısının yayılma yolları, ısı iletimi ve yalıtımına ilişkin kavramsal anlama düzeyini belirlemek amacıyla hazırlanan testte aşağıdaki kavramlar yer alacaktır.

    • Maddenin Tanecikli Yapısı ve Isı
    • Isının Yayılması
    • Isı Yalıtımı

    Bu test İlköğretim “Fen ve Teknoloji Dersi” 6. sınıf müfredatında (6. ünitede) yer alan kazanımlar dikkate alınarak geliştirilecektir.

    “Maddenin Yapısı ve Özellikleri” Kavram Testi: “Maddenin sembolik düzeyde temsil edilmesi (elementlerin sembollerle, bileşiklerin formüllerle temsili) ve maddelerin farklı yüklerle yüklenmesine bağlı olarak atom yapısına ilişkin kavramsal anlama düzeyini belirlemek amacıyla hazırlanan testte aşağıdaki kavramlar yer alacaktır

    • Elementler ve Sembolleri
    • Atomun Yapısı
    • Elektronların Dizilimi ve Kimyasal Özellikler
    • Bileşikler ve Formülleri
    • Karışımlar

    Bu test İlköğretim “Fen ve Teknoloji Dersi” 7. sınıf müfredatında (4. ünitede) yer alan kazanımlar dikkate alınarak geliştirilecektir.

    “Maddedeki Değişim ve Enerji” Kavram Testi: Maddedeki değişimin periyodik tabloda yer alan sınıflandırmalar (metal, ametal ve yarı metallerin özellikleri) kimyasal bağlar ile kimyasal tepkimeler arasında ilişki ağını kapsayan kavramsal çerçevesini anlama düzeyini belirlemek amacıyla hazırlanan testte aşağıdaki kavramlar yer alacaktır.

    • Periyodik Sistem
    • Kimyasal Bağlar
    • Kimyasal Tepkimeler
    • Asitler-Bazlar
    • Su Arıtımı

    Bu test İlköğretim “Fen ve Teknoloji Dersi” 8. sınıf müfredatında (3. ünitede) yer alan kazanımlar dikkate alınarak geliştirilecektir.

    “Maddenin Halleri ve Isı” Kavram Testi: Maddenin hal değişimi, ısınma-soğuma süreçleri sırasındaki enerji alışverişi ve alınan-verilen ısı enerjisinin atom veya moleküller arasındaki bağlarla ilişkilendirmesini kapsayan kavramsal çerçeveyi anlama düzeyini belirlemek amacıyla hazırlanan testte aşağıdaki kavramlar yer alacaktır.

    • Isı ve Sıcaklık
    • Isı Alış-Verişi ve Sıcaklık Değişimi
    • Maddenin Halleri ve Isı Alış-Verişi
    • Erime/Donma Isısı
    • Buharlaşma/Yoğuşma Isısı
    • Isınma-Soğuma Eğrileri

    Bu test İlköğretim “Fen ve Teknoloji Dersi” 8. sınıf müfredatında (5. ünitede) yer alan kazanımlar dikkate alınarak geliştirilecektir.

    Testlerin geliştirilmesinde müfredatın ilgili ünitelerinde yer alan kazanımların yanında bu alanda sıkça karşılaşılan kavram yanılgılarına işaret eden araştırma sonuçları dikkate alınacaktır.

    Bilimsel Düşünme Testi

    “Bilimsel Düşünme Düzeyi”nin saptanmasında “eleştirel düşünme becerileri” ve “argümantasyon becerileri”ni kapsayan iki bölümden oluşan “Bilimsel Düşünme Testi” kullanılacaktır. “Bilimsel Düşünme Testi”ni oluşturan boyutların belirlenmesinde WebFen öğrenme ortamının bilimsel süreçlerin gelişimine yönelik hedefleri dikkate alınmıştır. WebFen öğrenme sürecinde bilimsel süreçlerin gelişiminde “iddiaları geçerli kanıtlar çerçevesinde desteklenmesi”, “geçerli kanıtlar kullanarak kişisel iddia ve genellemelere varılması”, “verilerin yorumlanarak, sonuç çıkarılması ve tutarlı argumanların oluşturulması” gibi öncelikli hedefler yer almaktadır. Bu hedeflerle tutarlı olarak bilimsel düşünme becerileri alanının geniş kapsamı (mantıksal düşünme, eleştirel düşünme, bilimsel süreçler sorgulama gibi) içinden argumantasyon ve eleştirel düşünme becerileri esas alınmıştır. Eleştirel düşünme” özellikle “çıkarsamaları ve nedenlerini değerlendirme”, “varsayımları, fikirleri ve iddiaları ayırt etme”, “argümanın eksik taraflarını ve açıklamalardaki belirsizlikleri görme” “sebep-sonuç, veri-iddia-genelleme ilişkilerindeki tutarsızlıkları görme” gibi becerileri kapsaması nedeniyle program hedefleriyle birebir örtüşmektedir.

    “Bilimsel Düşünme Testi”nin birinci bölümünde Junwirth ve Dreyfus (1988) tarafından geliştirilen ve Hanöz (2001) tarafından Türkçe’ye uyarlanan Eleştirel Düşünme Testi (TAMI-Test of Critical Thinking) kullanılacaktır. TAMI-Eleştirel Düşünme Testi fen derslerine katılan öğrencilerin bilimsel düşünme yeteneklerini belirlemek üzere geliştirilmiştir ve özellikle “verilerden sonuca ulaşma-çıkarım yapma” becerisi üzerine odaklanmaktadır. Test Türkçe’ye uyarlanan şekliyle 17 adet çoktan seçmeli maddeden oluşmaktadır. Ancak her maddede öğrencilerin kişisel görüşlerini de ifade edebilecekleri açık uçlu bir bölüm yer almaktadır. Her maddede bir deney veya gözlem sonucu yer almakta, öğrencilere bu sonuca ilişkin görüş ve düşünceleri sorulmaktadır. Deney-gözlem içerikleri hem fen dersleri kapsamından hem de gerçek hayatta karşılaşılan konulardan seçilmiştir. Bu şekilde öğrencilerin ders kapsamında kullandıkları bilimsel düşünme becerilerini gerçek hayata ne denli transfer edebildikleri de sorgulanmaktadır.

    Test maddelerinin özellikleri aşağıdaki madde ile örneklenmektedir.

    Bir okul laboratuarında bazı öğrenciler domates yetiştirirler. Bir gün kısa süreli bir gaz kaçağı olur ve hemen tamir edilir. Bitkiler büyümeye devam ederler, ama kısa bir süre sonra yapraklarının üstünde mor noktalar belirir. Bu konudaki görüşünüz nedir?

    A. Bu yazıdan hiçbir sonuç çıkartılamaz

    B. Gaz kaçakları daha once de olmuştu ama mor noktalar belirmemişti. Onun için noktaların sebebi bu olamaz

    C. Mor noktalara gaz sebep olmuştur, çünkü daha once yapraklarda bu noktalar yoktu.

    D. Bu görüşlerin hiçbirine katılmıyorum.

    Benim (öğrenci) görüşüm ………………….……:

    Bu maddede sebep sonuç ilişkisini iki olayın arka arkaya gelmesi ile açıklayan hatalı mantıksal düşünme şüreçleri sorgulanmaktadır. Doğru yanıt A seçeneğidir. Ancak öğrenci D seçeneğini işaretler ve doğru bir açıklama verirse de tam puan alır. Testin çoktan seçmeli bölümüne verilen doğru cevaplar 1 puan değerindedir. Açık uçlu bölümde yer alan cevaplar belirlenmiş ölçütler çerçevesinde 1-3 arasında puan alırlar. Her maddede yer alan caydırıcılar (hatalı seçenekler) belli mantıksal yanılgılara işaret etmektedir ve mantık hatalarını saptamak amacıyla ayrıca analiz edilecektir.

    Testin Türkçe’ye uyarlanması ve Türkçe formun geçerlilik ve güvenirlik çalışmaları Hanöz (2001) tarafından yürütülmüştür. Testin çevirisi Hanöz tarafından yapılmış, ve çevirinin “eşdeğerlik” çalışmalarına Boğaziçi Üniversitesi İngilizce Hazırlik Okulu’nda görev yapan17 öğretmen katılmıştır Testin kapsam geçerliliği için hakem değerlendirmeleri dikkate alınmıştır. Ayrıca bir grup öğrenciden (n=10) alınan test sonuçları ve benzer sorulardan oluşan mülakat sonuçları arasındaki parallellik de kapsam geçerliliğine kanıt olarak değerlendirilmiştir. Testin güvenirlik katsayısı 0.74 olarak hesaplanmıştır.

    “Bilimsel Düşünme Testi”nin ikinci bölümünde argumantasyon becerilerini saptamak amacıyla iki açık uçlu soru yer almaktadır. Bu soruların geliştirilmesinde Marttunena, Laurinena, Litosselitib ve Lund (2005) tarafından yürütülen uluslararası bir proje çerçevesinde geliştirilen argümantasyon sorularından yararlanılmıştır. Bu bölümde yer alan birinci soruda bir iddia ve 7 farklı önerme verilmişitir. Öğrencilerden beklenen bu görüşler arasından iddiayı destekleyenleri belirlemektir.

    İddia: Yabancı bir dil öğrenmek yararlıdır

    Önermeler

    1. Yabancı bir dil bilirseniz yabancılarla daha kolay anlaşabilirsiniz
    2. Dünyada birçok farklı dil konuşuluyor
    3. İngilizce öğrenmek isterim
    4. Birçok işyeri yabancı dil bilen eleman arıyor
    5. Çince öğrenmek için çok çalışmak gerekir
    6. Dil öğrenmede kızlar erkeklere göre daha başarılı
    7. Internetten daha fazla kaynak bulabilirim.

    Bu sorunun değerlendirilmesinde de her doğru cevap için (1, 2 ve 7) 1 puan verilmekte her yanlış cevap için (2, 3, 5 ve 6) için 1 puan çıkarılmaktadır.

    İkinci soruda 3 önerme ve 4 sonuç yer almaktadır. Burada öğrencilerden beklenen verilen argumanlar çerçevesinde sonuçları değerlendirmeleri ve doğru olduğunu düşündükleri sonucu işaretlemeleridir.

    Önermeler

    1. Okulda ezber çok fazla önemseniyor
    2. Öğrencilerin çoğu düşük not alıyor, çünkü sınavlar sırasında çok heyecanlanıp bildiklerini unutuyorlar
    3. Sınavlar öğrencilerin bildiklerini ölçmek yerine test çözme yeteneklerini ölçüyor.

    Sonuçlar

    1. Okullardaki öğretim ve ölçme süreçleri iyileştirilmeli
    2. Karne notlarımız ne kadar öğrendiğimizi tam olarak göstermez
    3. Sözlü sınavlar öğrendiklerimizi yazılı sınavlardan daha iyi ölçerler
    4. Ödevler öğrenmeyi kötü etkiler

    Doğru sonuç (2 puan) tüm önermelerce desteklenen 1. sonuçtur. Ikinci sonuç (1 puan) ise tüm önermelerce kısmen desteklenmektedir. Son iki sonuç ise (0 puan) yanlıştır ve önermelerin hiçbiri bu sonuçları destekleyici nitelikte değildir.

    “Bilimsel Düşünme Düzeyi”nin saptanmasında “Bilimsel Düşünme Test”inin iki bölümünden alınan puanlar ayrı ayrı dikkate alınacak ve sonuçların analiz ve yorumu bu çerçevede yapılacaktır...